Hartstilstand: waarom elke minuut telt
Een hartstilstand komt bijna altijd onverwacht. Iemand zakt in elkaar, reageert niet meer en ademt niet normaal. Vanaf dat moment telt elke minuut. In dit artikel lees je wat een hartstilstand is, wat de oorzaak kan zijn, hoe je hem herkent en waarom snelle hulp met een AED zo veel verschil maakt.
Kort gezegd: Bij een hartstilstand pompt het hart geen bloed meer effectief rond, meestal door een ernstige hartritmestoornis. Iemand raakt binnen enkele seconden bewusteloos en ademt niet meer of niet normaal. Na 4 tot 6 minuten kunnen hersencellen onherstelbaar beschadigd raken. Bel daarom direct 112, start met reanimeren en sluit zo snel mogelijk een AED aan.
Bij een hartstilstand pompt het hart geen bloed meer rond
Bij een hartstilstand pompt het hart geen bloed meer effectief rond. Het hart staat dus niet altijd letterlijk stil. Het bloed stroomt niet meer naar de hersenen en de andere organen. Meestal komt het door een ernstige ritmestoornis. Bij ventrikelfibrilleren trillen de hartkamers chaotisch in plaats van samen te trekken. Niet elke hartstilstand ontstaat door deze ritmestoornis.
Volgens de Hartstichting raakt iemand binnen 10 seconden bewusteloos. De ademhaling stopt of gaat over in zwaar, luidruchtig naar adem happen. Dat heet gasping en is géén normale ademhaling. Iemand kan er ook grauw uitzien.
Een hartstilstand is iets anders dan een hartinfarct
De woorden worden vaak door elkaar gebruikt, maar het zijn twee verschillende dingen. Een hartinfarct kan wel leiden tot een hartstilstand.
| Hartstilstand | Hartinfarct | |
|---|---|---|
| Wat er gebeurt | Het hart pompt geen bloed meer rond, meestal door een ernstige ritmestoornis | Een kransslagader raakt verstopt, waardoor een deel van de hartspier te weinig bloed krijgt |
| Bij bewustzijn? | Nee, binnen 10 seconden bewusteloos | Meestal wel |
| Ademhaling | Stopt of wordt snakkend (gasping) | Blijft meestal normaal |
| Wat je doet | 112 bellen, reanimeren en een AED inzetten | Direct 112 bellen |
Let op: ook een hartinfarct is levensbedreigend, ook als iemand bij bewustzijn blijft. Bel dan direct 112.
Dan is er nog hartfalen. Daarbij is de pompkracht van het hart verminderd. Ook dat is iets anders dan een hartstilstand.
De oorzaak is vaak een hartinfarct of een ander hartprobleem
Een hartstilstand kan verschillende oorzaken hebben. Volgens de Hartstichting zijn mogelijke oorzaken onder andere:
- Een hartinfarct. Een verstopte kransslagader kan een ernstige ritmestoornis veroorzaken.
- Andere hartproblemen, zoals een hartspierziekte, een ontsteking van het hart, hartfalen of een erfelijke hartritmestoornis.
- Oorzaken van buitenaf, zoals verdrinking, onderkoeling of een elektriciteitsongeval.
Opvallend is dat ongeveer de helft van de mensen met een hartstilstand niet wist dat er iets mis was met hun hart. Een hartstilstand kan dus iedereen overkomen, ook iemand die zich gezond voelt.
Elke week krijgen zo'n 300 mensen buiten het ziekenhuis een hartstilstand
In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 16.000 mensen buiten het ziekenhuis een hartstilstand. Dat zijn zo'n 300 mensen per week (bron: Richtlijnen Reanimatie in Nederland 2025). Het gebeurt thuis, op het werk, op straat of op het sportveld. Op zo'n moment zijn het bijna altijd omstanders die als eerste bij het slachtoffer zijn: een collega, een familielid, een trainer of een voorbijganger.
In de eerste minuten valt de beslissing
Bij een hartstilstand gaat het om minuten. De tijden hieronder zijn indicaties, maar ze laten zien waarom snelle hulp altijd nodig is:
| Tijd | Wat er gebeurt |
|---|---|
| Binnen 10 seconden | Het slachtoffer raakt bewusteloos |
| Elke minuut vertraging | De overlevingskans neemt af als reanimatie en, als dat nodig is, een AED uitblijven |
| Na 4 tot 6 minuten | Hersencellen raken onherstelbaar beschadigd door zuurstoftekort (Hartstichting) |
Volgens de Nederlandse Reanimatie Raad daalt de kans op succes van een schok met bijna 10 procent bij elke minuut vertraging. Dat is een algemene indicatie. De overlevingskans is het grootst als er binnen 6 minuten iemand met een AED ter plaatse is. Een ambulance heeft tijd nodig om ter plaatse te zijn. De minuten daarvoor zijn daarom in handen van de mensen die er al zijn. Hoe eerder iemand begint met reanimeren en een AED aansluit, hoe groter de kans dat het slachtoffer het overleeft zonder blijvende schade.
"De eerste minuten liggen niet bij de ambulance, maar bij wie er toevallig is. Daarom is een AED in de buurt zo waardevol."
Het team van AEDexpert, uit onze ervaring met AED-plaatsingen
Je herkent een hartstilstand aan twee signalen
Je hoeft geen arts te zijn om een hartstilstand te herkennen. Let op twee dingen:
- Het slachtoffer reageert niet als je hem aanspreekt en zacht aan zijn schouders schudt.
- Het slachtoffer ademt niet normaal. Hij ademt niet of hapt af en toe naar lucht.
Twijfel je? Behandel het dan als een hartstilstand. Bel direct 112, zet je telefoon op de luidspreker en volg de aanwijzingen van de meldkamer.
Snel reanimeren en een AED vergroten de kans op overleven
Bij een hartstilstand helpen drie dingen samen:
- 112 bellen. De meldkamer stuurt een ambulance en helpt je verder.
- Reanimeren. De hartmassage houdt het bloed in beweging, zodat de hersenen zuurstof blijven krijgen. Hoe je reanimeert, lees je bij BHVtotaal.
- Een AED inzetten. Een AED analyseert het hartritme en bepaalt zelf of een schok nodig is. Bij bepaalde ernstige ritmestoornissen kan een schok helpen om het normale hartritme te herstellen. Niet bij elke hartstilstand geeft de AED een schok. Volg altijd de gesproken aanwijzingen. Hoe sneller de AED wordt aangesloten, hoe groter de kans op succes.
Volgens de wet mag iedereen een AED gebruiken, ook zonder cursus. Een cursus volgen is wel aan te raden. Hoe je een AED stap voor stap gebruikt, lees je in AED gebruiken: wie mag het en hoe doe je het? Wat een AED precies doet, lees je in wat is een AED?
Een AED dichtbij geeft je die minuten terug
Een AED helpt alleen als hij snel te pakken is. Hangt er een AED op de plek waar het gebeurt, dan kan hij snel worden aangesloten. Als de AED een schok adviseert, kan die helpen om het hartritme te herstellen. Daarom hangen er steeds meer AED's op plekken waar mensen samenkomen:
- AED voor bedrijven: collega's en bezoekers zijn direct geholpen.
- AED voor sportverenigingen: bij sport wordt het hart zwaar belast.
- AED voor scholen en kinderopvang: voor leerlingen, medewerkers en ouders.
- AED voor thuis: voor je gezin, je buren en je straat.
Hangt je AED op een plek waar iedereen erbij kan, meld hem dan aan bij HartslagNu. Burgerhulpverleners in de buurt kunnen hem dan ophalen bij een hartstilstand.
Zorg dat er een AED klaarhangt
Wil je voorbereid zijn op een hartstilstand op je werk, bij je club of thuis? Bekijk ons AED-assortiment of gebruik de AED-keuzehulp. Twijfel je, neem dan gerust contact op. We denken graag met je mee.
